Ýþçilerin aydýnlarýn buluþtuðu parti: TÝP

Hzýrlayan: Uður Cankoçak - Cumhuriyet Gazetesi - Yazý Dizisi 13, 14, 15, 16 Þubat 2004

SUNUÞ

Siyasal tarihimizin önemli olaylarýnýn baþýnda, hiç þüphesiz, Türkiye Ýþçi Partisi gelir. TÝP, alýþýlagelmiþ partilerden farklýdýr. Farký ve önemi daha kuruluþ aþamasýnda baþlar. Partiyi 12 sendikacý kurmuþtur. Kurucular arasýnda baþka kimse yoktur.

Partiyi niçin kurdunuz sorusuna, 12 sendikacý toplu olarak da, ayrý ayrý da hep ayný yanýtý vremiþlerdir: ''Ýþçilerin de partisi olsun dedik, çünkü bütün partiler patronlarýn.''

Kuruluþtan bir yýl sonra sendikacýlar partinin kapýsýný sosyalist aydýnlara açarlarken genel baþkanlýða da Doç. Dr. Mehmet Ali Aybar 'ý getirirler. Böylece Türkiye'de ilk kez iþçi aydýn buluþmasý hem de iþçilerin çaðrýsýyla gerçekleþir. 1964'te yapýlan birinci kongre ile TÝP'in programý ve tüzüðü yeniden yazýlýr ve parti sosyalist parti hüviyetini kazanýr. Ama alýþýlagelmiþ sosyalist partilerden farklýdýr.

Karakter farklýdýr, baðýmsýzlýk anlayýþý farklýdýr, asýl önemlisi de örgütlenme modeliyle farklýdýr. TÝP'in bu özgün yapýsý elbette politik çalýþmalarýna da yansýmýþ ve o nedenle de emekçi halktan büyük ilgi görmüþtür. Ancak, ayný ilgiyi düþmanlarý da duyduðu için TÝP sürekli saldýrýya uðramýþtýr. Kaba saldýrýlar ve basit entrikalar kolayca göðüslenmiþ, ama TÝP'in baðýmsýzlýkçý yanýný kendileri için tehlikeli gören iki ayrý kutup, ABD ve Sovyetler Birliði'nin ince hesaplarý sonucu partideki aydýnlar birbirine düþman kesilmiþ, parti ikiye bölünmüþ, sonra da egemenler tarafýndan kapatýlmýþtýr. TÝP, 10 yýllýk yaþamý boyunca parlamento içinde ve dýþýnda hep yalnýzca emekçi halkýn yararýný gözetmiþ, ülkenin baðýmsýzlýðýna sahip çýkmýþtýr.

TÝP'in kuruluþunun 43. yýlýnda, özellikle gençlere, yakýn tarihimizin bu önemli olayýný partinin yetkili kurullarýnda, genel sekreterlik, milletvekilliði, grup baþkanvekilliði görevlerinde bulunmuþ Tarýk Ziya Ekinci; parti kurucusu, iþçi kesimi genel sekreteri, milletvekili Kemal Nebioðlu; genel yönetim kurulu üyeliði ve Adana il baþkanlýðý yapmýþ Alev Ateþ anlattýlar.

UÐUR CANKOÇAK

Partiyi 12 sendikacý kurdu

13 Þubat 1961'de 12 sendikacý Ýstanbul Valiliðine verdikleri bildirimle Türkiye Ýþçi Partisi'ni (TÝP) kurdular. 1962 yýlýnda kurucular, aydýnlarý partiye çaðýrdýlar. Mehmet Ali Aybar , Behice Boran , Adnan Cemgil , Nazife Cemgil , Cemal Hakký Selek , Yunus Koçak, Fethi Naci ve daha birçok aydýn partiye üye oldular . Kurucular Doç. Dr. Mehmet Ali Aybar 'a genel baþkanlýk önerdiler . Böylece Türkiye siyasi tarihinde yeni bir sayfa açýldý . Türkiye Ýþçi Partisi'ni kuran 12 sendikacýnýn listesi : Adnan Arkýn, Avni Erakalýn, Kemal Nebioðlu, Kemal Türkler, Ýbrahim Güzelce, Ýbrahim Denizcier, Rýza Kuas, Salih Özkarabay, Þaban Yýldýz . Kuruculardan Ahmet Muþlu , Saffet Göksüzoðlu ,Hüseyin Uslubaþ partiden istifa etmiþlerdir .

Türkiye Ýþçi Partisi programý 1964'de 1. Kurultay'da kabul edildi

Her þey insan için

Tarihin akýþý içinde insan varlýðý, kendinde ve kendisi için bir deðerdir. Bundan ötürü, eþitlik ve hürriyet, insan varlýðýnýn ayrýlmaz nitelikleridir. Türkiye Ýþçi Partisi, insanýn fizik ve moral geliþmesini köstekleyen ekonomik, sosyal, politik bütün engelleri kaldýrmayý, mutlaka gerçekleþtirilmesi gereken bir amaç bilir. Ýnsan, kula kul olamaz; insan sömürülemez. Türkiye Ýþçi Partisi, insan hak ve hürriyetlerine, sosyal adalet ilkesine gönülden baðlýdýr. Her þey insan için olduðu gibi, maddi ve manevi bütün zenginliklerin yaratýcýsý da insandýr, onun üretici emeðidir; bunun için emek toplumda en yüce deðerdir. Bütün nimetler emeðe göre paylaþtýrýlýr, yetkiler emeðe göre edinilir. Atatürk 'ün deyimiyle: ''Çalýþmak sayesinde bir hakký iktisap ederiz. Yoksa arka üstü yatmak ve hayatýný sâyiden muarrâ geçirmek isteyen insanlarýn bizim heyeti içtimaimiz içerisinde hakký yoktur, yeri yoktur..'' Bunun içindir ki, Türkiye Ýþçi Partisi, milli geliri, ''Emeðe göre gelir'' ilkesinin ýþýðý altýnda kiþiler, sýnýflar ve bölgeler arasýnda hakça paylaþtýracaktýr. Emeðin en yüce deðer tanýnmasý; insanýn kendine özgü kabiliyetlerini tam geliþtirememesi, her yönüyle bütünleþmiþ olgun bir kiþiliðe kavuþamamasý, dýþ sosyal ve ekonomik þartlarýn baskýsý altýnda maddi bakýmdan olduðu kadar manevi bakýmdan da ezilmesi ve insanlýðýndan kaybetmesi haline, insanýn ''yabancýlaþmasý'' na son verecektir. Emeðimizin ürünleri, bize karþýt, bize yabancý þeyler, bizi köleleþtiren þeylerolmaktan çýkacaktýr; iþimiz, bizi köleleþtiren, bize yabancý, sevmediðimiz bir faaliyet olmaktan çýkacaktýr. Emekçi varlýðýmýz, yaratýcý varlýðýmýz, bize yabancý, hayvani varlýðýmýzýn tutsaðý olmaktan çýkacaktýr. Ve yabancýlaþmaktan kurtulan insan, kiþiliðini serbestçe geliþtirme imkânýna kavuþacaktýr. Emek, sadece ekonomik bir deðer deðil, ayný zamanda ahlaki bir deðerdir. Emeði en yüce deðer sayan bir toplum düzeninin kurulmasý, kardeþçe dayanýþma ve iþbirliði esasýna dayanan yepyeni bir ödev ve görev anlayýþý, yeni bir insan anlayýþý getirecektir. Sosyal iliþkiler, insan saygýsý üzerine kurulmuþ yaratýcý bir öz kazanacaktýr. Toplumun maddi yapýsýnýn deðiþmiþ olmasý, emeði çýkýþ noktasý olarak kabul eden yeni bir ahlakýn doðmasýna yol açacaktýr.

Türkiye Ýþçi Partisi, 1961 Anayasasý'ný savunmayý ve topluma benimsetmeyi görevi saydý

Baðýmsýzlýk, demokrasi, sosyalizm

TÝP'ten önce kimi yasal sosyalist partiler kuruldu, fakat kýsa sürede kapatýldýklarý için etkinlik gösteremediler. Yasadýþý çalýþan örgüt ya da örgütlerin etkinlikleri topluma yansýmamýþ, son derece cýlýz kalmýþtý. Türkiye tarihinde, saptadýðý gerçekçi bir strateji ile hem varlýðýný koruyan hem de Türkiye'nin siyasal yaþamýnda etkili ve belirleyici bir iþlev gören ilk sosyalist parti Türkiye Ýþçi Partisi'dir.

Dr. TARIK ZÝYA EKÝNCÝ

-1-

Türkiye Ýþçi Partisi (TÝP) 43 yýl önce 13 Þubat 1961'de 12 sendikacý iþçi tarafýndan kuruldu. Bir yýl sonra Mehmet Ali Aybar genel baþkanlýða getirildi. Aybar'ýn ve onun çaðrýsý üzerine partiye katýlan sosyalist aydýnlarýn katkýlarýyla yeni bir tüzük ve program hazýrlanarak partinin sosyalist nitelikte bir sýnýf partisine dönüþmesi saðlandý. TÝP yeni hüviyetini kazandýðý andan itibaren, varlýk nedeni sayýldýðý 1961 Anayasasý'ný savunmayý ve onun öngördüðü demokratik bir rejimin kurulmasý için mücadele etmeyi temel bir görev olarak üstlendi. Bu anayasayý savunmak ve topluma benimsetmek TÝP üyelerinin asli göreviydi. TÝP'ten önce, anayasa düþüncesi toplumu ilgilendiren ve tartýþýlan bir konu deðildi. Anayasa kavramý, ilk defa TÝP sayesinde kamuoyunun ilgi alanýna giriyordu. Anayasal haklarý öðrenmek, tanýtmak ve bu haklara sahip çýkmak TÝP üyeliðinin ayýrýcý bir özelliðiydi. TÝP'in anayasaya getirdiði nesnel yorumlar düzen partilerini rahatsýz etmekteydi. Dönemin Baþbakaný Süleyman Demirel, ''Bu anayasayla memleketi idare etmek mümkün deðildir'' diyerek hoþnutsuzluðunu dile getiriyordu. Nitekim, Demirel'in baþýnda bulunduðu Adalet Partisi, 12 Mart darbecileriyle iþbirliði yaparak 1961 Anayasasý'nýn demokratik özünü yok edecek deðiþikliklere öncülük etmiþtir.

Yurt ve dünya koþullarý

TÝP, tek parti döneminde oluþan ve çok partili dönemde de devam eden otoriter ve baskýcý bir devlet anlayýþýnýn egemen olduðu siyasal bir ortamda kurulmuþtur. Demokratik nitelikli 1961 Anayasasý'na raðmen, Türkiye'de, devletin ve rejimin çýkarlarýný ön planda tutan, bireyin ve toplumun haklarýný önemsemeyen bir siyasal yapý egemendi. Yönetim sosyalizme ve sosyalist sisteme karþý düþmanca bir þartlanma içindeydi. Toplum da bu doðrultuda þartlandýrýlmýþtý. Ülkede düþünce ve örgütlenme özgürlüðü yok denecek kadar sýnýrlýydý. Her türlü demokratik hak talebi ya komünistlik ya da bölücülükle (Kürtçülük) suçlanmaktaydý. Ýþte TÝP böyle bir ortamda, hem varlýðýný sürdürmek hem de demokrasi ve sosyalizm düþüncelerini topluma yayarak sosyalizmin meþruiyetini saðlamakla yükümlü bir parti olarak siyaset arenasýna çýkmýþ bulunuyordu.

Dünya koþullarý da TÝP'in özgürce çalýþmasýna elvermeyecek bir nitelikteydi. Dünya karþýt iki kampa ayrýlmýþtý. Bu iki kamp arasýndaki Soðuk Savaþ bütün þiddetiyle devam ediyordu. Türkiye, NATO üyesi olarak emperyalist kampa angaje olmuþ ve bu kampýn baþýný çeken ABD'nin öngördüðü politikalarý uygulamayý bir devlet politikasý olarak benimsemiþti. ABD, sosyalist sisteme karþý yürüttüðü mücadelede, komünizm karþýtlýðýný her türlü sola karþý bir düþmanlýk politikasý biçiminde sürdürmekteydi. Sovyetler Birliði'ni ve onun safýnda yer alan sosyalist ülkeleri soyutlamak için, kimi Asya ülkeleriyle Ortadoðu'da radikal Ýslami düþüncenin emgemenliðine dayanan yönetimlerin yaygýnlaþmasý ve desteklenmesi, ABD'nin öncülük ettiði emperyalist politikalarýn temel araçlarýndan biriydi. Ýþte TÝP, iç ve dýþ koþullarýn son derece elveriþsiz olduðu böyle bir ortamda, hem emperyalizme karþý, hem de onun iþbirlikçisi yerli müttefiklerine ve uyguladýklarý sömürü politikasýna karþý, ülkenin baðýmsýzlýðý ve demokratik hukuk devleti için mücadele ediyordu.

TÝP, emperyalizmin Türkiye'de olduðu kadar dünyadaki egemenliðine karþý da ideolojik bir mücadele veriyordu. Ülkedeki düzen partilerinin izledikleri dýþ politika ile ekonomik, sosyal ve kültürel politikalarýn, baþta emekçiler olmak üzere geniþ halk yýðýnlarýnýn sömürüsüne dayandýðýný ve bu politikalarýn ülkenin çýkarlarýyla baðdaþmadýðýný göstermek için çaba harcýyordu. TÝP'ten önce de kimi yasal sosyalist partiler kurulmuþ, fakat kýsa sürede kapatýldýklarý için etkinlik gösterememiþtir. Yasadýþý çalýþan örgüt ya da örgütlerin etkinlikleri ise topluma yansýmamýþ son derece cýlýz kalmýþtý. Türkiye tarihinde, saptadýðý gerçekçi bir strateji ile hem varlýðýný koruyan hem de Türkiye'nin siyasal yaþamýnda etkili ve belirleyici bir iþlev gören ilk sosyalist parti Türkiye Ýþçi Partisi 'dir.

Anayasa Mahkemesi

Yukarýda da deðindiðimiz gibi TÝP, Aybar'ýn baþkanlýðýnda sosyalist aydýnlarýn katýlýmýyla yeni hüviyetini kazandýktan sonra 1961 Anayasasý'ný ve bu anayasanýn getirdiði temel haklarý, gerçekçi biçimde çözümleyerek, topluma benimsetmeyi ve bu anayasanýn öngördüðü düzeni kurma gayreti içine girmiþtir. Ýlk olarak anayasa karþýtý yasalarýn kaldýrýlmasý ve bu anayasa düzenine uygun yeni yasalarýn oluþturulmasýný saðlayacak bir çalýþmayý baþlattý. Anayasaya uygun hukuksal bir düzenin kurulmasýnda, varolan tek olanak, Anayasa Mahkemesi'ni iþleterek iptal davalarý açmaktan ibaretti. 1961 Anayasasý Türkiye'de ilk defa bir Anayasa Mahkemesi'nin kuruluþunu öngörüyordu. Çünkü, siyasal partilerin, Anayasa Mahkemesi'nin kuruluþundan önceki konular hakkýnda, iptal davasý açabilmesi 28 Þubat 1963 tarihiyle sýnýrlanmýþtý. TÝP'in tanýtýlmasýný saðlayan bir yýllýk çalýþmadan sonra, anayasaya aykýrý kanunlarýn saptanmasý için, demokrat, ilerici ve sosyalist aydýnlarýn katýlýmýyla bir toplantý yapýlmasý kararlaþtýrýldý. Beyaz Saray Toplantýsý olarak anýlan ve gericiler tarafýndan basýlan bu toplantýya pek çok tanýnmýþ hukukçu, düþünür, yazar sendikacý ve siyaset adamý katýlmýþtýr. Gerici güruhun tüm engellemelerine karþýn, bu toplantýda yapýlan konuþmalarda çaba gösterilmesi kararlaþtýrýlmýþ ve uzman hukukçulardan oluþan bir komisyon kurulmuþtur. Hukuk komisyonunun çalýþmalarý sonunda, baþta TCK'nin 141 ve 142. maddeleri ile 312. maddesi olmak üzere 80 kadar kanun ya da kanun maddesinin anayasaya aykýrý olduðu saptanmýþtýr. Bu yasalar arasýnda, Vatandaþlýk Kanunu, Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu, Pasaport Kanunu, Basýn Kanunu, Milletvekili Seçimi Kanunu, Ýþ Kanunu, Sendikalar Kanunu, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu (CMUK), TCK'nin ölüm cezasýný öngören 11. maddesi vb. pek çok kanun vardýr. Hukuk komisyonunun yaptýðý tüm hazýrlýklara karþýn sorun çözülememiþti. Saptanan antidemokratik kanunlar hakkýnda dava açabilmek için partinin parlamentoda en az bir üye ile temsil edilmesi gerekiyordu. Tam bu sýrada, tarihsel görevinin bilinciyle hareket eden, eski sosyalistlerden

Dava açma olanaðý

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) Ankara Senatörü Niyazi Aðýrnaslý 10 Þubat 1963'te TÝP'e katýldý. Böylece TÝP, yasal süresi içinde Anayasa Mahkemesi'nde dava açma olanaðýna kavuþmuþ oluyordu. Bu olanak gerçekleþince Anayasa Mahkemesi'nde peþ peþe iptal davalarý açýldý. TÝP'in 1963-71 yýllarý arasýnda, anayasaya aykýrýlýk iddiasýyla açtýðý davalardan sadece 41'i rüyet edilmiþtir. Bu 41 davadan 20'si 1963'te, ikisi 1964'te, biri 1965'te, beþi 1967'de, ikisi 1968'de, dördü 1969'da altýsý 1970'te ve biri de 1971'de açýlmýþtýr. Ayrýca, TÝP 1971'de kapatýlma istemiyle davalý olarak Anayasa Mahkemesi'nin huzuruna çýkmýþtýr. Diðer partilerden farklý olan bu davranýþýyla TÝP, merkez karar organýný partinin en üst kurulu olarak gördüðünü, parlamento grubunu ise ikinci planda tuttuðunu göstermek suretiyle ideolojik bir tercih yapmýþtýr.

TÝP'in Meclis çalýþmalarý

TÜRKÝYE ÝÞÇÝ PARTÝSÝ 15 MÝLLETVEKÝLÝYLE GERÇEK MUHALEFETÝ SERGÝLEDÝ ve SÝYASAL GÜNDEMÝ BELÝRLEDÝ.

KEMAL NEBÝOÐLU

13 Þubat 1961 Pazartesi günü... Türkiye Ýþçi Partisi'nin (TÝP) kurulduðu gün. Partinin adý geçtikçe içimde derin bir sýzlama hissederim, evlat acýsýna benzeyen.

13 Þubat 1967 Pazartesi günü... Türkiye Devrimci Ýþçi Sendikalarý Konfederasyonu'nun (DÝSK) kurulduðu gün. DÝSK.. Nice tuzaklardan, nice badirelerden sonra hâlâ ayakta. Hâlâ emekçilerin yaþam savaþlarýnda, haklar ve özgürlükler mücadelesinde en ön safta. Tarihsel iþlevinde dikkatli, ama tavizsiz politikasýyla dimdik. TÝP'in adý geçtiðinde düþünmeliyiz. Türkiye Ýþçi Partisi, 1965 genel seçimlerinde, egemen güçlerin Adalet Partisi ile diðer saðdaki partilerin saldýrýlarýna raðmen kullanýlan oylarýn yüzde 3'ten fazlasýný almýþtý.

Bu oy oraný 1966 senato araseçimlerinde yüzde 5'in üzerine çýkmýþtý. 1965 seçimlerinde TÝP'in aldýðý oyun yarýsýndan biraz fazla oy alan Milliyetçi Hareket Partisi, oylarýný 90'lý yýllarda arttýra arttýra yüzde 20'lere dayamýþken, sosyalist partilerin ayný yýllarda aldýklarý oy yüzde 1'i ancak aþýyordu. Bugün bunun deðerlendirmesi yapýlmadý, yönetimlerde görev alanlar özeleþtiri diye bir müessesenin varlýðýný hatýrlamalýdýrlar. Türkiye Ýþçi Partisi'nin, bütün taþlý sopalý saldýrýlara raðmen bir sosyalist parti olarak kýsa sayýlacak bir süre içinde aldýðý oylarýn nedenleri bugün araþtýrýlmalý. Bunlar dikkate alýnmadan yapýlacak sol çalýþmalarýn bundan ileriye gitmesini beklemek ham hayalden baþka ne olabilir?

Kalýn çizgileri ve izlediði yolu ile Türkiye Ýþçi Partisi'ni hatýrlamaya çalýþýrsak:

- TÝP sosyalist solda tekti. Bu birliði sürdürebildiði dönemde Mehmet Ali Aybar partinin genel baþkaný ve gerçek lideriydi.

- Dýþ güçlerin büyük uðraþlarýna raðmen geliþme engellenememiþti.

- Yýkým içerden geldi. Muhalefet haksýzdý ve bu haksýzlýðý yýllar sonra belgelendi.

- Partide içe dönük demokrasi Aybar'ýn baþkanlýðý döneminde, muhaliflerin bütün söylemlerine raðmen iþliyordu. Bunun en güzel bir örneðini, 1969 genel seçimler öncesi yaþamýþtýk. Partide adaylarýn saptanmasý önseçimler yolu ile yapýlýyordu. Ýstanbul ilinde aday saptamasýna iliþkin görüþmelerde ben ve Rýza Kuas , parti üst yönetimindeki muhalefetin Aybar'a yönelik haksýz, haksýz olduðu kadar da yýkýcý davranýþlarý dolayýsýyla genel baþkanýn önseçime girmesinin hatalý olacaðýný belirtmemize raðmen onun tepkisini ve ''öncelikle ben önseçime girmeliyim'' diye diretmesini unutmam mümkün deðil.

Önseçimlerde Genel Baþkan Aybar en çok oyu alýrken, muhalifleri ilk ona bile girememiþlerdi.

- O dönemde Türkiye Ýþçi Partisi, ülkede siyasal gündemin belirlenmesinde etkindi. Eski baþbakanlardan, bugünün bir partinin liderinin, TÝP'le ilgili þu sözleri elbette ilginçti:

''Ben muhalefet olarak 35 milletvekili ile Ýnönü 'nün ve 15 milletvekili ile Türkiye Ýþçi Partisi'nin muhalefetini bilirim.''

- TÝP seçimden seçime deðil, her an halkýn içindeydi. Köy köy, mahalle mahalle dolaþan ve solu anlatan, partinin amaçlarýný halka indirmeye çalýþan, inançlý kiþilerin ocaðý idi.

Bugün ülkemizde, sosyal demokrat ya da sosyalist partilerin çalýþmalarýný incelediðinizde, kimilerinin henüz, duvardan yere inemediklerini görürsünüz. Hemen hemen tümüne yakýný seçimden seçime halkýn arasýndadýr. Gerçekte ise seçimde yaptýklarý çalýþmayý hemen hemen her gün sürdürmeleri gerekir. Bu çalýþmayý ne yazýk ki geçmiþte Refah Partisi, günümüzde ise AKP yapmaktadýr, hem de bilgisayarlý bir donanýmla.

- Türkiye Ýþçi Partisi'nin, emekçi halkýn yaþamsal konularýný ele almada ve onlarý savunmada gösterdiði direnci bugünkü sol partilerde görmek pek mümkün deðil. Emekçi halkýmýz için iþsizlik bugün felaket halini aldý. Cumhuriyetin üstündeki bulutlar ne kadar korkutucu ise, iþ bekleyen genç emekçilerin, yýkýlan umutlarý, tükenmez sabýrlarý o kadar tehlikeli.. Nerede sosyalist partiler, sosyal demokrat partiler? Ülkemizin bugününde bu partilerin yöneticilerine bir saat uyku bile haram... Bu yöneticilerin, ''Oturarak baþarýya ulaþan tek yaratýk tavuktur'' atalarsözünü duyduklarýný hiç sanmýyorum.

- Türkiye Ýþçi Partisi, döneminde tekti. Bölünmesinde, kapatýlmaya hýzla sürüklenmesinde emekçilerin sorumluluðu yoktu. Yönetimi ele geçirmek isteyen okumuþlarýn hýrslarýna karþý emekçilerin partiye yeteri kadar sahip çýkmamalarýndan söz edilebilir. Bugün ülkemizde Türkiye Ýþçi Partisi iktidarda deðilse, bunun hesabýnýn görülmesi gerekir.

Dün 13 Þubat, Türkiye Ýþçi Partisi'nin kurulduðu gündü. Ýçimde kanayan bir yara var, evlat acýsýna benzeyen.

Demokrasi anlayýþý

Türkiye Ýþçi Partisi'nin demokrasi anlayýþýna göre demokratik rejimde toplumun yönetici, yürütücü ve itici gücü, Türk iþçi sýnýfý ile emekçi halk kitleleridir. Bu sýnýf ve tabakalarýn politik teþkilatý olan Türkiye Ýþçi Partisi iktidara demokratik seçim yolu ile gelir, insanýn insan tarafýndan sömürülmesini reddederek, temel hak ve hürriyetlerine baðlý ve saygýlý olarak iktidarda kalýr ve seçimle iktidardan gider.

Önü kesilmeye çalýþýlan parti

TÝP 1965 tarihli genel seçimlerde 15 milletvekili kazanarak parlamentoda bir grup kurmuþtur. TÝP'in grup çalýþmalarý Genel Yönetim Kurulu'nun aldýðý kararlar doðrultusunda Meclis içinde olduðu kadar, yurt sathýnda da baðýmsýz, demokratik ve hukuk devleti için mücadele doðrultusunda yürütülmüþtür.

Dr. TARIK ZÝYA EKÝNCÝ

-2-

TÝP Anayasa Mahkemesi'nde, genellikle, demokrasinin geliþip yaygýnlaþmasýný engelleyen kanunlarla insan haklarýný, düþünce, anlatým ve örgütlenme özgürlüklerini sýnýrlayan, iþçi ve emekçilerin ekonomik, demokratik ve sendikal haklarýný koruyup geliþtirmeyi engelleyen kanunlar ya da kanun maddeleri aleyhine iptal davalarý açmýþtýr. TÝP kapatýlýncaya kadar attýðý her adýmda, yaptýðý her eylemde 1961 Anayasasý'ný rehber almýþ, Meclis çalýþmalarýnda ve açtýðý davalarda Anayasa maddelerine yeni yorumlar getirerek Anayasal düzeni geliþtirmeye çalýþmýþtýr. Ülkenin demokratikleþmesi için gösterdiði duyarlýlýk ve sarf ettiði çabalar nedeniyle, TÝP, demokrasi ve sosyalizm arasýndaki baðý kuramayan kimi sol çevreler tarafýndan, sosyalist devrimi amaçlamayan, parlamentarist bir parti olarak suçlanmýþtýr.

Meclis çalýþmalarý

TÝP 1965 tarihli milletvekili genel seçimlerinde 15 milletvekili kazanarak parlamentoda bir grup kurmuþtur. 1966 Senato kýsmi seçimlerinde de bir senatörlük saðlayarak TBMM grubunu 16 üyeye çýkarmýþtýr. TÝP'in grup çalýþmalarý Genel Yönetim Kurulu'nun aldýðý kararlar doðrultusunda Meclis içinde olduðu kadar, yurt sathýnda da baðýmsýz, demokratik ve hukuk devleti için mücadele doðrultusunda yürütülmüþtür. TÝP üyesi milletvekillerinin Meclis Genel Kurulu ile komisyonlarda açýkladýklarý düþünceler ve yaptýklarý eleþtiriler toplumda olumlu yankýlar görmüþtür. Yasama etkinlikleri baðlamýnda iþçi ve emekçilerle, topraksýz ve az topraklý köylüler yararýna önemli kanun teklifleri verilmiþtir. Ýþ Kanunu, Sendikalar Kanunu, Toprak ve Tarým Reformu Kanunu, ilkokul öðrencilerine öðrenim için gerekli araç ve gereçlerin devlet tarafýndan ücretsiz saðlanmasýný öngören kanun vb., pek çok kanun teklifi hazýrlanarak Meclis Baþkanlýðý'na sunulmuþtur.

TÝP Meclis grubu, parlamentodaki denetleme görevini de baþarýlý bir þekilde yapmýþtýr. Grup üyelerinin yönelttikleri sözlü soru önergelerinin tartýþýlmasýnda ve yazýlý soru önergelerinde yapýlan açýklamalarla hukuk dýþý uygulamalar sergilenmiþ ve ilgili bakanlar uyarýlmýþtýr. TÝP grubu adýna genel görüþme, Meclis soruþturmasý, Meclis araþtýrmasý ve gensoru önergeleri ile de Meclis içi denetleme kurumu etkin biçimde iþletilmiþtir. Çoðunluk oylarýyla reddedilmekle birlikte, bu önergelerin görüþülmesi aþamasýnda yapýlan açýklamalara hükümet üyelerinin hukuk dýþý eylemleri sergilenmiþ ve iktidara zor anlar yaþatýlmýþtýr.

TÝP, hem parlamento içinde hem de dýþýnda sað partiler tarafýndan saldýrýya uðradý.

TÝP'in önünü kesme çabalarý.

TÝP, sosyalist parti hüviyetini kazandýðý andan itibaren, yaþamýn her alanýnda ve her konuda düzen partilerinden farklý bir yaklaþým sergilemekteydi. TÝP'in ülke sorunlarýna deðiþik biçimde yaklaþýmý ve bu sorunlara gerçekçi çözümler önerisi kamuoyunun aksine, düzen partilerinde rahatsýzlýk yaratmýþ ve olumsuz tepkilere yol açmýþtýr. Bu nedenle TÝP, hem parlamento içinde hem de parlamento dýþýnda, baþta dönemin iktidar partisi AP olmak üzere, sað partiler tarafýndan sýk sýk fiziki saldýrýlara hedef olmuþ ve çalýþmalarý sabote edilmiþtir. Sað partiler, ellerindeki bütün imkânlarla TÝP'i saf dýþý etmek için fiili ve hukuki saldýrýlar yürütürken, CHP ise farklý bir yöntemle TÝP'in önünü kesmeye çalýþýyordu. TÝP, parlamento çalýþmalarýyla, toplumda olumlu bir imaj saðladýðý andan itibaren, CHP ideolojik yöntemlerle bu geliþmeyi engellemeye giriþmiþ ve geliþtirdiði 'ortanýn solu politikasý' ile TÝP'i marjinal bir alana itmeye çalýþmýþ ve geriletmek istemiþtir. Böylece, iki ateþ altýnda kalan TÝP, ayrýca geliþen demokratik ortamdan yararlanýlarak yayýmlanan yabancý kaynaklý sol literatürün etkisi altýnda oluþan aþýrý sol hareketin saldýrýlarýna da hedef olmuþ ve çalýþma koþullarý daha da aðýrlaþmýþtý.

Meclis'te saldýrý

TÝP milletvekillerinin Meclis'teki konuþmalarý AP'liler tarafýndan laf atmalar, küfürlerle karþýlanýrdý. 1968 yýlýnýn 9 Þubatý'ný 10 Þubat'a baðlayan gece yarýsý 02.00'de kürsüde bulunan, o zamanlar TÝP milletvekili olan Çetin Altan'a Ýçiþleri Bakaný Faruk Sükan laf attý. Altan yanýt verince AP'li milletvekilleri kürsüye saldýrdýlar. TÝP milletvekilleri de Çetin Altan'ý korudular, bu arada TÝP Konya Milletvekili Yunus Koçar, AP'lilerin baþýna vurduklarý tabanca kabzasýyla yaralandý. Kavga sýrasýnda TÝP milletvekili Behice Boran bir köþede yalnýz kalmýþtý. Kavgayý duyan Tabii Senatör Milli Birlikçi Suphi Karaman gelip Behice Boran'ýn yanýna oturdu. Daha sonra tüm Tabii Senatörler Senato'dan Millet Meclisi'ne geçerek TÝP milletvekillerini korumaya aldýlar.

MÝLLETVEKÝLLÝÐÝ SEÇÝMLERÝ ÖNCESÝ TÝP'E BÜYÜK BASKI YAPILDI

Bursa'da kan döküldü

1965 milletvekili seçimleri öncesinde TÝP'liler, yaptýklarý seçim gezilerinde her yerde saldýrýlara uðruyorlardý. Saldýrýlarý Komünizmle Mücadele Derneði mensuplarý ve Adalet Partililer yapýyorlardý. Bu saldýrýlardan birisi de 4 Temmuz 1965'te Bursa'da yapýldý. Türkiye Ýþçi Partililerin toplantýsý darmadaðýn edildi. Kan döküldü. Adnan Cemgil yaralý olarak sokaklarda sürüklendi, canýný zor kurtardý. Aradan iki gün geçti. Saldýrganlar hakkýnda hiçbir iþlem yapýlmamýþtý. Tabii Senatör Suphi Karaman 6 Temmuz 1965'te olayý Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulu'nda, gündem dýþý bir konuþma ile þiddetle kýnadý. Konuþmayý günün Baþbakaný Suat Hayri Ürgüplü ve Baþbakan Yardýmcýsý Süleyman Demirel de birlikte Senato Genel Kurulu'nda izliyorlardý. Suphi Karaman konuþmasýnda þunlarý da söylemiþti: ''31 Mart irtica olaylarýndan beri Bursa sokaklarý böyle bir vahþet yaþamadý. Hükümetin kýlý bile kýpýrdamadý. Yoksa hükümet Selanik'ten bir Hareket Ordusu'nun gelmesini mi bekliyor?'' Ayrýca bir süre önce, Komünizmle Mücadele Derneði fahri baþkanlýðýný bilinçsizce kabul eden Cumhurbaþkaný Cemal Gürsel 'i de istifaya davet etti. Bu konuþma çok etkili olmuþtu. Ertesi günkü gazeteler, haberi manþetten verdiler. Hükümet, saldýrganlarý gözaltýna aldý. Tutuklamalar ve tahkikatlar baþlatýldý. Kýsa bir süre sonra, Ýsmet Ýnönü 'nün de giriþimiyle, Cumhurbaþkaný Cemal Gürsel basýna da demeç vererek Komünizmle Mücadele Derneði fahri baþkanlýðýndan çekildiðini bildirdi.

Türkiye sosyalist hareketinin amiral gemisi

Türkiye Ýþçi Partisi kuruluþundan itibaren kurama göre düzenin savunucusu olmasý gereken ''ordu'' tarafýndan oluþturulmuþ bir anayasaya dayanarak kendini oluþturmuþ, üstelik kendine zýrh olarak edindiði kazanýmlarý içeren bu anayasanýn tam ve eksiksiz uygulanmasý için kýran kýrana bir mücadeleye girmiþti.

ALEV ATEÞ

Bütün siyasi partiler, ülkeyi kurtarmak üzere bir plan-program etrafýnda bir araya gelen kiþilerce oluþturulur. Sosyalist partilerin temel farklýlýðý, bu programýn bir sýnýfýn ideolojisini yansýtan, gene o sýnýfýn eylemleri ve öncülüðüyle iktidara gelmesiyle ülkenin bütününün (hatta insanlýðýn tümünün) böylece kurtulacaðýný savlamasýdýr. Ancak bu sýnýfýn tüm emekçilere öncülük etmesi, yani kendisinin bilincine varmasý bir süreç sorunudur. Bu, üretim biçiminin içinde oynanan üretici gücün belirlediði bir süreçtir. Bilindiði gibi, sýnýf kavramý sosyolojik bir soyutlama olduðundan topluma öncülük edecek bu sýnýfýn kendini somutlamasý önce içgüdüsel (kendiliðinden) eylemleri ile baþlar. Ýçinde bulunduðu üretim iliþkilerini aþmak ister, yolunu arar ve bunun için eylemler yaparak bir yol ararken sosyalist partiler bu yolu ona gösterir ve eylemlerini bu doðrultuda yapmasýný ister. Bu süreç, iþçi sýnýfýnýn programýnýn kendilerinin de kurtuluþu olacaðýný bilen diðer sýnýf ve katmanlarýn katýlýmý ile zenginleþir ve geliþerek tüm toplumu kapsar.

I.

TÝP'in aydýnlar tarafýndan kabul görmesinin nedeni, M. A. Aybar' ýn genel baþkanlýðý kabul etmesiyle baþlar. Ama Aybar'ýn bunu kabul etmesinin nedeni, o dönemler için (bugün için bile) çok büyük bir mitingin heyecanýdýr. Aybar ve Nihat Sargýn anýlarýnda, bir köþede ve dýþarýdan nasýl heyecanla bu mitingi izleyerek etkilendiklerini anlatýrlar. Anlaþýlan, bir grup aydýnýmýza göre Türkiye iþçi sýnýfý ''kendiliðinden eylemlere'' girecek kadar olgunlaþmýþtý. Öte yandan, sýnýfýn öncüleri olan sendikacýlar da el yordamýyla kendilerine sistem karþýtý bir yol arýyor ve ilk kez ''iþçiler'' bir siyasi parti kuruyorlardý. Ve hep bir þeyler yapmak çabasý içindeki bu aydýnlar, içlerine sinmeyen ''tepeden kurtarýcýlýk'' rolünü bir kenara iterek sýnýfýn kendi örgütünde yer alabilirdi ve aldýlar, kurama uygun bir kurumsallaþma yaratabilirlerdi, yarattýlar. Saraçhane mitingi, yapý iþçilerinin Ankara yürüyüþü ve en önemlisi iþçilerin kendileri için parti kurmasý çok önemliydi ve bunu gerekçe olarak parti programlarýna da geçirdiler. (s.50) Ardýndan genel baþkanlýðý kabul eden Aybar oturdu, arkadaþlarýndan da görüþler alarak partinin program ve tüzüðünü hazýrladý.

II.

Baþka ülkelerin ''devrim ustalarýnýn'' oluþturduðu teoriye göre; ''Ýþçi sýnýfý tüm düzenin yapýlanmasýnýn hukuki üstyapýsýný oluþturan anayasalarý ortadan kaldýrmak için örgütlenir'' di. Oysa TÝP kuruluþundan itibaren kurama göre düzenin savunucusu olmasý gereken ''ordu'' tarafýndan oluþturulmuþ bir anayasaya dayanarak kendini oluþturmuþ, üstelik kendine zýrh olarak edindiði kazanýmlarý içeren bu anayasanýn tam ve eksiksiz uygulanmasý için kýran kýrana bir mücadeleye girmiþti. Kurama göre, deðiþtireceðimiz üretim biçimi ile birlikte onun gerici üstyapýsý da yýkýlýp gidecekti. Oysa bizim ülkemizde birtakým güçler, gerici kapitalist üretim biçimini deðiþtirmeden, onun hukuki anlatýmý olan anayasayý hemen hemen birçok ülkenin anayasasýndan daha ileri niteliklerle hazýrlamýþlardý. Ve bir sosyalist parti, düzeni deðiþtirmek için çýktýðý yolda düzeni savunduðu varsayýlan (teorik olarak) anayasanýn tam ve eksiksiz uygulanmasýný istiyor, kapitalizmin sözcüsü partiler ise bu anayasanýn topluma geniþ geldiðinden söz ediyordu. Oysa dediðimiz gibi, bu ''kuram'' a aykýrýydý.

III.

Bu toplumsal gerçeklik elbette sosyalist hareket içinde yansýmasýný göstermekte gecikmedi. Bu gerçekliði yadsýmanýn bin bir yolu ve adý kondu, hatta teorik gerekçeler bile uyduruldu. Ve böylece Türkiye sosyalist hareketinin uzun yýllar içinde ilk kez inþa edebilme þansý yakaladýðý ''Amiral Gemisi'' bu çeliþkiyi aþamayan, ihtirasý kendinden büyük kiþiler eliyle daha tersanede iken imha edildi. Bunun temelinde ise hangi düþmana karþý hangi ittifaklarýn kurulacaðýnýn saptanmasýnda ortaya çýkan dogmatizm yatmaktadýr. Oysa TÝP daha emeklemeye bile geçmeden, 1963 yerel seçimlerinde 20 bini Ýstanbul'dan olmak üzere 35 bini aþkýn oy almýþtý, hem de sadece katýldýðý 9 ilden. Ardýndan iki sene geçmeden oylarýný 370 bine çýkarmýþtý. Bu geliþmede TÝP'in strateji ve taktiklerinin ne denli önemli olduðunu açýkça görmek olanaklýdýr. TÝP Genel Baþkaný Aybar 1965 yýlýnda bu temel eylem ortaklýðýný þöyle açýklýyordu Þükran Kurdakul' a: ''Toplum yapýmýzýn deðiþmesinde, emekten ve halktan yana olan bütün kuvvetlerin derece derece rolleri vardýr. Memleketimizde emperyalizme karþý ve halktan yana kuvvetler yalnýz TÝP'ten ibaret deðildir. Öðrenci derneklerini, öðretmen derneklerini, toplumcu yazarlarý ve bütün ilerici dernekleri ve silahlý kuvvetlerimizi bir arada saymak gerekir. Yöneticileri bilinçlenmiþ sendikalarýmýzý da bu arada saymak gerekir. Ama toplumun temel yapýsýný deðiþtirmek, ancak iktidarý ele geçirmekle mümkün olduðundan bu kuvvetlerin en ucunda hiç þüphesiz politik bir örgüt olan TÝP yer alýr (...), büyük kitleleri harekete geçirmek (...) ancak bu siyasi örgütün, yani TÝP'in iþidir.'' Bu alýntýyý yaptýðýmýz kitabýnda Artun Ünsal þöyle açýmlýyor bu sözleri: ''Bir baþka deyiþle, TÝP dýþýnda 'emperyalizme' karþý ve 'halktan yana' olan öteki ilerici kuruluþlar ve kiþilere 'yan güçler' (sýnýf müttefikleri-A. A.) olarak bakýlýyor ve harekete TÝP'in yön vermesi gerektiði vurgulanýyordu.''

Ýþte hâlâ özlemi çekilen, TÝP gibi düþünebilen ve örgütlenebilen bir kuruluþtur. Ama gene TÝP'le özdeþleþen Genel Baþkaný Aybar'ýn parti programýna da koyduðu ifadeyle ''geçmiþ tarihi zincirin bir devamý olan, ama o tarih içindeki kuruluþlardan (TÝP de dahil elbette) hiçbirinin devamý olmayan'' özgür bir siyasi partiyi kurabiliyor, ama büyütemiyoruz galiba. Bu konuda hâlâ daha suçlu arayarak kendilerinden baþka herkesi suçlu ilan edenlerin, kendi kirliliklerini ''ideolojinin'' kiriymiþ gibi gösteren anýlarýný ''içten itiraflar'' diyerek piyasaya sürenlerin temizlenmediði, üstelik hâlâ akýl danýþýldýðý sürece yukarýdaki dileðimizi genç insanlarýn gerçekleþtirebilme olanaðý da yok gibi görünüyor.

Emekçinin yanýnda

Programýnda partinin karakteri

TÝP, yurt ve dünya olaylarýný Türk iþçi sýnýfý ve emekçi halk yýðýnlarý açýsýndan deðerlendirir; onlarýn menfaatlerini savunur; hak ve hürriyetlerin gerçekleþtirilmesi için mücadele eder. Ulusun büyük çoðunluðunu meydana getiren emekçi halk yýðýnlarý, bütün zenginliklerin, bütün deðerlerin gerçek yaratýcýsý, sosyal geliþmenin biricik itici kuvvetidir. Üstelik bu iþin aðýr yükünü de onlar taþýrlar. Bundan dolayý emekçi halk yýðýnlarýnýn hak, hürriyet ve menfaatleri için mücadele etmek, aslýnda Türk ulusunun bütününün haklarý, hürriyetleri ve yüksek menfaatleri için mücadele etmektir.

Radyo konuþmalarý

Emekçi halkýmýz çaðrýlarý

1965 yýlýnýn Ekim ayýnda yapýlan seçimler öncesi radyoda yayýmlanan kapanýþ konuþmasýndan: "Kardeþlerim, Yarýn 10 Ekim. Halkýmýzýn iktidara ilk adýmý atacaðý gün. Oysa, hâlâ seni iktidardan uzak tutmak için çýrpýnanlar var."

" Ýþçiler, köylüler ve emekçi halkýmýz...

Mardin'in Derik ilçesi; topraksýzlarýn, susuzlarýn diyarý. Mardin'in Derik ilçesinde; Demirci Horin Usta, terzi Davut, ýrgat Ali, aðaç gibi elleri, çatlak tabanlarý ve ýþýl ýþýl gözleriyle kapýsýnýn önünde Emine Bacý. Ve sizlerden binlercesi; bizi, kurtuluþa inanmýþ insanlarýn kararlý rahatlýðý ile karþýladýlar. ''Topraða kavuþacaðýz'' dediler. ''Suya kavuþacaðýz'' dediler. ''Çocuklarýmýzý okutacaðýz'' dediler. ''Bu sefalet, bu cehennem hayatý artýk yetsin'' dediler. Ve hep bir aðýzdan ''Baðýmsýz ve mutlu olacaðýz'' diye haykýrdýk. Ve bu ses yüz binlerin, milyonlarýn aðzýnda, sevinçli bir türkü gibi gürleþerek; doðu sýnýrlarýmýzdan, Ege kýyýlarýna, Meriç'e kadar; Karadeniz'den Akdeniz'e kadar, yankýlar uyandýrarak yayýldý.

Aydýnlarýn TÝP'e katýlmasýyla Türkiye'nin sorunlarýnýn her açýdan irdelendiði bilimsel bir platform yaratýldý

60'lý yýllarda esmeye baþlayan sol rüzgâr

SÖNMEZ TARGAN

Toplumlarýn tarihi büyük gelgitlerle doludur. Genelde ileriye gidiyor olsa bile tümüyle doðru bir çizgi izlemediði kesin. Kendi içinde zikzaklar çiziyor, bir bakýyorsunuz sol bir dalga, bir bakýyorsunuz sað bir dalga insanlarýn yaþamýna damgasýný vuruyor.

Gezegenimizde bugün yaþanan sað dalgayý bir yana býrakýp þöyle bir geçmiþe dönecek olursak 60'lý yýllarýn dünyasýnda da egemen olan sol bir dalgaydý kuþkusuz. Bunun etkileri o yýllarda dünya ölçeðinde yaþayan Soðuk Savaþ'ta görülebileceði gibi bizde de 27 Mayýs 1960 askersel devirmenin sonuçlarýnda bulunabilir. Örneðin 27 Mayýs'ýn bir ürünü olan 1961 Anayasasý Türkiye'nin yakýn tarihinde belki de ilk kez iþçi ve emekçilerin açýk ve yýðýnsal bir siyasal partide örgütlenmesine olanak veriyordu. Bu dönemin Türkiyesi'ndeki en önemli siyasal geliþmelerin baþýnda 13 Þubat 1961 tarihinde 12 sendikacý tarafýndan kurulan Türkiye Ýþçi Partisi'nin (TÝP) kuruluþu gelir ve bu oluþum yakýn tarihimizin önemli kilometre taþlarýndan birini oluþturur. TÝP kuruluþ aþamasýnda sosyalist bir izlenceyle çýkmamýþ olsa bile giderek bilimsel sosyalist bir eksene oturur. Ve kýsa bir süre sonra toplumsal yaþamýn tüm alanlarýnda görüþ ve projeler üreterek Türkiye'de gündemin adeta baþýna oturur.

Kanýmca TÝP'i kendinden önceki soldan ayýran en önemli özelliklerinden biri, þu iki farklý yapýlanmada aranmalýdýr. 60 öncesi sol daha çok illegaliteye yatmak zorunda kalýrken bunun mutfaðýnda yetiþen aydýnlarýn kiþi kiþi Türkiye'nin yazýn, sanat ve ekin alanýna yönelerek su yüzüne çýkmalarý ve son derece deðerli ve güzel ürünler vererek burjuva kültürüne de katký koymalarýyla bilinir.

Ama 60-70 dönemine özellikle TÝP'in etkin katkýsýyla Türk entelijansiyasýnýn politikleþmesi süreci diyebiliriz ve TÝP bu politikleþmede önemli çekim merkezlerinden biri olmuþtur.

Mehmet Ali Aybar 'ýn 1962 Þubatý'nda TÝP'e girmesi ve genel baþkan olmasýyla aydýnlarýn da bu partiye katýlma süreci baþlamýþ ve Türkiye'nin sorunlarýnýn her açýdan irdelendiði bilimsel bir platform yaratýlmýþtýr. TÝP toprak reformu, sanayileþme, ulusal baðýmsýzlýk, demokratikleþme gibi konular baþta olmak üzere ulusal ve uluslararasý her konuda görüþ, düþün ve önermeleriyle siyasal yaþamýn tüm alanlarýna ýþýk tutmuþtur.

Kýbrýs konusu

Örneðin Kýbrýs konusunun yoðun bir biçimde tartýþýldýðý günümüzdeki bu sorunsala TÝP daha 60'lý yýllarda bakýn nasýl yaklaþmýþ: ''Uluslararasý garanti altýnda, üslerden ve askerden arýnmýþ, (o zamanki Kýbrýs koþullarýnda sözü edilen Ýngiliz askersel üsleri ve ENOSÝS'çi ve EOKA silahlý güçleridir) taraflarýn birbirinin haklarýna titizlikle saygý gösterdikleri iki bölgeli federatif baðýmsýz ve tarafsýz Kýbrýs Cumhuriyeti.'' (*)

Evet, TÝP'in daha o yýllar Kýbrýs tezi bu... Gerçekçi, ayaklarý yere basan, hem ulusal, hem evrensel konumlarý içeren bir tez. Bunun yaný sýra Ortak Pazar, Kürt sorunu gibi çoðu, solun bugün deðinmeye bile cesaret edemediði nice son derece dirimsel konular, TÝP'in gündeminde olan ve sürekli konuþulup tartýþýlan ve çözüm önerileri üretilen sorunlardý. TÝP, Türkiye'nin siyasal yaþamýnda iki kez kuruldu ve iki kez kapatýldý. Birincisi 60'lý yýllarýn TÝP'i... Ýkincisi 70'li yýllarýn TÝP'i... Ve bugün solda yaþanan daðýnýklýðýn kökeninde sanýyorum bir üçüncü TÝP'in daha yaratýlmamasý yatmaktadýr diye düþünüyorum.

(*) Nihat Sargýn'ýn 'TÝP'li Yýllar' kitabý 1. cilt.

TÝP, Türkiye siyasi tarihinde 'aydýnlanmacý' bir iþlev gördü ve önemli bir birikim saðladý

Haklarda eþitlik mücadelesi

Türkiye Ýþçi Partisi, iþçi, köylü, tüm emekçilerin ekonomik, sosyal ve siyasal yaþamda etkin bir rol almalarýný saðlamak amacýyla katýlýmcý, çoðulcu bir demokrasiden ve hukuk devletinden yana olmuþ, insan haklarý ve çokkültürlü, eþit haklý vatandaþlýk için mücadele etmiþtir.

Dr. TARIK ZÝYA EKÝNCÝ

-4-

Kürt sorunu ilk defa TÝP tarafýndan, Genel Baþkan Mehmet Ali Aybar'ýn, 1963'te Gaziantep'te yapýlan Genel Yönetim Kurulu'ndaki açýþ konuþmasý ile Türkiye'nin gündemine getirildi. Bu konuþmada, Türkiye'nin en önemli sorunlarýndan biri olarak sunulan Kürt sorununun etnik, kültürel ve ekonomik yönlerinin bulunduðu açýklanmýþ ve soruna acil bir çözüm getirilmesi gerektiði vurgulanarak kamuoyu tartýþmasýna açýlmýþtýr.

1964 tarihli TÝP'in ilk Büyük Kongresi'nde kabul edilen parti programýnda da Kürt sorunu, Doðu Kalkýnmasý baþlýðý altýnda, tüm yönleriyle deðerlendirilmiþtir. Konunun salt ekonomik bir sorun olmadýðý vurgulandýktan sonra, programda özet olarak þu düþüncelere yer verilmiþtir: ''...Bölgenin ekonomik geriliðine paralel olarak buradaki vatandaþlar sosyal ve kültürel bakýmdan geri durumdadýrlar. Üstelik bu vatandaþlarýmýzdan Kürtçe ve Arapça konuþanlar veya Alevi mezhebinden olanlar bu durumlarý sebebiyle ayýrýma uðramaktadýrlar. (...) hak ettikleri yurttaþlýk nimetlerinden tam olarak yararlandýrýlmamýþlardýr. (...) Türkiye Ýþçi Partisi bu yurttaþlarýmýza tam bir yurttaþ muamelesi yapacaktýr. (...) Anayasamýzýn din, dil, ýrk, sýnýf ve zümre ayýrýmý yapýlamayacaðýný öngören emri harfi harfine yerine getirilecektir.''

TÝP Meclis'e girdikten sonra da sorun gündemde tutulmuþ, özellikle Ýkinci Beþ Yýllýk Plan görüþmelerinde Doðu'nun geri kalýþ nedenleri irdelenmiþ ve bölgenin kalkýnmasý için izlenmesi gereken ekonomik, sosyal ve kültürel politikalarýn esaslarý açýklanmýþtýr. Ýkinci Beþ Yýllýk Plan'da bu dönüþümlerin saðlanmasý için özel önlemler alýnmasý istenmiþ ve yapýlmasý gereken deðiþiklikler için grup adýna kapsamlý önergeler verilmiþtir.

Doðu mitingleri

Bölge illerindeki TÝP yöneticilerinin öncülük ettikleri ve TÝP milletvekillerinin katýldýklarý, seri halinde sürdürülen 'Doðu Mitingleri' yapýlmýþtýr. 1966 yýlý boyunca çeþitli il ve ilçelerde yapýlan bu mitinglerde Kürtlerin demokratik, sosyal ve kültürel haklarý dile getirilmiþ ve anayasanýn öngördüðü eþit haklý vatandaþlýk kavramýnýn yaþama geçirilmesi istenmiþtir. Kürt sorunu ve çözümü konusunda TÝP'in geliþtirdiði düþünce ve öneriler bir bütün olarak partinin 1970 tarihli 4. Büyük Kongre'sinde kararla somutlaþtýrýlmýþtýr. Bu karar, 12 Mart döneminde partinin Anayasa Mahkemesi tarafýndan kapatýlmasýna gerekçe olarak gösterildi. Günümüzdeki tartýþmalara da ýþýk tutacak nitelikteki bu kararýn özü þu cümlede somutlaþmaktadýr: ''... 'Doðu Sorunu' nu bir bölgesel kalkýnma sorunu olarak ele almanýn, hâkim sýnýf iktidarýnýn þoven-milliyetçi görüþlerinin ve tutumunun bir uzantýsýndan baþka bir þey olmadýðýný, Kürt halkýnýn anayasal vatandaþlýk haklarýný kullanmak ve diðer tüm demokratik özlem ve isteklerini gerçekleþtirmek yolundaki mücadelesinin, bütün antidemokratik, faþist, baskýcý, þoven-milliyetçi akýmlarýn amansýz düþmaný olan partimiz tarafýndan desteklenmesinin olaðan ve zorunlu bir devrimci görev olduðunu kabul ve ilan eder.''

15 yýlý savaþ ve büyük acýlarla geçen, son 20 yýl boyunca, Türkiye gündeminin baþ maddesini oluþturan ve toplumu derinden etkileyen Kürt sorunu konusunda, bugüne kadar geliþtirilen düþünce ve öneriler, TÝP'in 40 yýl önce yaptýðý saptamalarý ve gösterdiði çözüm önerilerini henüz aþamamýþtýr. TÝP tarafýndan geliþtirilen gerçekçi yaklaþýmlar, zamanýnda benimsenmiþ ve yaþama geçirilmiþ olsaydý, Türk ve Kürt halký yýllarca çektikleri büyük acýlarý yaþamak zorunda kalmayacaktý.

Sonuç

TÝP kýsa süren siyasal yaþamý ve parlamento çalýþmalarýyla dönemin Türkiye siyasal yaþamýna damgasýný vuran bir parti olmuþtur. TÝP'in geliþtirdiði siyasal strateji ile yaptýðý iç ve dýþ politik tercihlerin oluþmasýnda, ABD emperyalizminin, Türkiye'de siyasal, ekonomik ve askeri alanlarda sahip olduðu mutlak egemenliðin ve dayattýðý Soðuk Savaþ stratejisinin büyük rolü olduðunu unutmamak gerekir. Bu nedenle, TÝP'i Sovyet sisteminin yýkýldýðý ve Soðuk Savaþ döneminin son bulduðu bugünkü dünya koþullarýna bakarak deðerlendirmek gerçekçi olmaz. TÝP Soðuk Savaþ döneminin belirlediði nesnel koþullarda Türkiye'nin geliþmesi, kalkýnmasý ve ilerlemesi idealine baðlý olarak birbiriyle baðlantýlý iki temel politika izlemiþtir. Bir yandan Türkiye'nin elini kolunu baðlayan ABD emperyalizmine ve onun yerli müttefiklerine karþý baðýmsýzlýk mücadelesi vermiþ, öte yandan da iþçi ve emekçi sýnýflarý örgütleyerek yýðýnlarý kazanmak ve demokrasiyi halka yaymak için çaba göstermiþtir.TÝP, iþçi, köylü, tüm emekçilerin, ekonomik, sosyal ve siyasal yaþamda etkin bir rol almalarýný saðlamak amacýyla katýlýmcý, çoðulcu bir demokrasiden ve hukuk devletinden yana olmuþ, insan haklarý ve çokkültürlü, eþit haklý vatandaþlýk için mücadele etmiþtir. Siyasal yaþamdaki bu temel tercihleriyle TÝP, Türkiye'de Aydýnlanmacý bir iþlev görmüþ ve bu alanda da önemli bir birikim saðlamýþtýr. Bugünkü Türkiye ve dünya koþullarýnda TÝP'i canlandýrmak ve ayný temel tercihleri olan özdeþ bir parti kurma düþüncesi, gerçekçi olmayan nostaljik bir düþ olmaktan öteye geçmez. Ancak, TÝP'in deneylerinden, özellikle de yurt ve dünya sorunlarýna yaklaþýmda izlediði gerçekçi yöntemlerden yararlanmak mümkündür ve bu yapýlmalýdýr.